Computer ontrafelt geheim van Dode Zeerol

Een deel van de grote Jesaja-rol. Foto: Ardon Bar Hama

Jesaja-rol door twee mensen geschreven

Computer ontrafelt geheim van Dode Zeerol

Twee mensen waren verantwoordelijk voor het schrijven van de beroemde grote Jesaja-rol, een van de Dode Zeerollen. Dat is vast komen te staan door het analyseren van het manuscript met geavanceerde computertechnieken.
21 april om 20:00 uur.
Laatst gewijzigd op 22 april 2021
om 10:19 uur.
april 21 at 20:00 PM.
Last modified on april 22, 2021
at 10:19 AM.


Door Christien Boomsma

21 april om 20:00 uur.
Laatst gewijzigd op 22 april 2021
om 10:19 uur.

By Christien Boomsma

april 21 at 20:00 PM.
Last modified on april 22, 2021
at 10:19 AM.

Christien Boomsma

Achtergrondcoördinator en wetenschapsredacteur
Volledig bio
Achtergrondcoördinator en wetenschapsredacteur
Full bio

Al jaren werkt Mladen Popović, directeur van het Qumran Instituut voor onderzoek van de Dode Zeerollen, samen met Lambert Schomaker (kunstmatige intelligentie) aan het project The hands that wrote the Bible. Door Popović’ kennis van de Dode Zeerollen te combineren met Schomakers geavanceerde technieken om handschriften te analyseren hopen ze zicht te krijgen op de anonieme schrijvers die verantwoordelijk zijn voor het Oude Testament.

Lang was er discussie over de vraag of de Jesaja-rol door één of twee schrijvers was gemaakt. ‘Ze proberen daar hard bewijs voor te vinden, zoals een specifiek kenmerk van een letter, waarmee ze een schrijver identificeren’, vertelt Popović. Maar zo’n identificatie is nogal subjectief en staat open voor discussie.

Computeranalyses

Maar nu is het helder, blijkt uit de publicatie die woensdag in onderzoekstijdschrift PlosOne verscheen. ‘De boekrol bevat bijvoorbeeld ruim vijfduizend keer de letter aleph, of ‘a’’, vertelt Schomaker. ‘Maar het is onmogelijk om die allemaal op het oog te vergelijken.’ Met zijn  computeranalyses kan dat echter wel. 

Schomaker kijkt daarbij onder andere naar hoe de manier waarop iemand zijn pen vasthoudt het handschrift beïnvloedt. Daardoor werd duidelijk dat na kolom 27 een tweede schrijver het werk overnam. ‘In plaats van ons te baseren op een min of meer impressionistische vorm van bewijs hebben we, met behulp van de computer, aangetoond dat het verschil tussen de twee delen van de rol statistisch significant is’, zegt Popović. 

Complexe verbanden

Popović is enthousiast. ‘Dit opent een nieuw venster op het verre verleden, dat zicht geeft op de complexe verbanden tussen de schrijvers die de boekrollen maakten.’ De beide Jesaja-schrijvers hadden eenzelfde stijl, dus het lijkt erop dat ze een vergelijkbare schrijfopleiding hebben gevolgd. ‘Onze volgende stap is om andere boekrollen te analyseren en te zien of we daar misschien schrijvers met een andere opleiding vinden.’

English