Universiteitsmuseum nieuwe stijl: hip, interactief en Gronings

Universiteitsmuseum nieuwe stijl: hip, interactief en Gronings

Het Universiteitsmuseum wordt vernieuwd. Hip, interactief en Gronings zijn de sleutelwoorden. Wat kunnen we verwachten als de deuren straks weer opengaan?
8 april om 11:07 uur.
Laatst gewijzigd op 8 april 2021
om 12:55 uur.
april 8 at 11:07 AM.
Last modified on april 8, 2021
at 12:55 PM.


Door Rouèl Gnodde

8 april om 11:07 uur.
Laatst gewijzigd op 8 april 2021
om 12:55 uur.

By Rouèl Gnodde

april 8 at 11:07 AM.
Last modified on april 8, 2021
at 12:55 PM.

Rouèl Gnodde

Student-redacteur
Volledig bio
Student editor
Full bio

Weet je nog, het Universiteitsmuseum? Je kwam binnen in een prachtige zaal die in een vorig leven gebruikt werd als universiteitsbibliotheek. Er stonden oude kasten, volgestampt met mysterieuze voorwerpen. Maar wat die voorwerpen nou eigenlijk zijn? Waarom ze zo belangrijk zijn?

Of de Aletta Jacobskamer. Ingericht als de ‘spreekkamer’ van de beroemdste alumna van de RUG. Een beetje ouderwets met gedateerde informatie.

Dat wordt allemaal anders. Maandenlang hebben jonge ontwerpers en kunststudenten van de uni gewerkt aan de renovatie van beide ruimtes. ‘De zaal had aandacht en liefde nodig. We gaan het nu wat hipper doen, engagement is heel belangrijk en we willen laten zien waar de Groningse wetenschap vandaan komt’, zegt Arjen Dijkstra, hoofd van het museum.

Moderne wetenschap

En dus wordt de vaste tentoonstelling vervangen door een nieuwe vaste tentoonstelling over het ontstaan van de moderne wetenschap.

Het resultaat? Een interactieve zaal. Touchscreenmonitoren met interactie voor jong en oud. En voor de jongsten een strip die ze door het museum heen moeten leiden. ‘Maar het blijft een museum, dus we willen wel de topstukken laten zien die we hebben’, zegt Dijkstra.

Daarbij wil hij vooral aandacht besteden aan Gronings Trots. ‘We willen dat je naar het Universiteitsmuseum komt met buitenstaanders, om te kunnen laten zien van “Dit is nou Groningen!”’, zegt hij.

Wagentje van Stratingh

Zo krijgt het ‘wagentje van Stratingh’ een prominente plek. Het was de eerste rijdende elektrische ‘auto’ die de beroemde Sibrandus Stratingh nog een flinke geldsom van zeshonderd gulden (in euro’s nu ongeveer het tienvoudige) en een bezoekje van koning Willem I opleverde. 

Ook Gerard Heymans krijgt een ereplek. Straks zijn de testapparaten van de grondlegger van de Nederlandse psychologie op zaal te zien. ‘Daar kan je dan zelf een testje doen waar we een moderne twist aan hebben gegeven’, vertelt Dijkstra.

En komt er ook wat nieuws? ‘We hebben alleen maar oude spullen’, grapt Dijkstra, maar hij wil nog niet te veel kwijt over wat er allemaal voor het eerst voor groot publiek te zien is. ‘Het is te veel om op te noemen.’

Sluiting

‘Echt ambiteuze projecten’, zoals Dijkstra omschrijft. Het zijn de klussen die ze in de periode van de museumsluiting konden uitvoeren. Dus voor veel meer projecten was er geen tijd. Dijkstra: ‘Het openen en sluiten van het museum kostte ons ook al veel tijd en energie.’

De metamorfose maakt deel uit van de nieuwe, modernere koers die het Universiteitmuseum vaart vanaf 2019. Het museum moet Stadjers meer betrekken bij het museum. Daarin zijn al stappen gezet. Zo heeft het UM tijdens de lockdowns lezingen en workshops georganiseerd. ‘We willen meer engagement, dat is ongelooflijk belangrijk.’

In 2019 droomde Dijkstra nog dat dat twintig- tot dertigduizend bezoekers in de nabije toekomst zou opleveren. Door corona is dat blijven steken op zo’n zestienduizend. ‘We hebben nog wel een goeie zomer gehad, de groei zat erin. Maar dit jaar was door alle lockdowns een slecht jaar.’

30.000 bezoekers

Met de nieuwe look moet het goedkomen. ‘Binnen een paar jaar zitten we echt wel op de dertigduizend. Maar vijftigduizend zal wel de max zijn.’ Want een prachtige botanische tuin, zoals het universiteitsmuseum van Utrecht, of een centrale ligging, zoals Allard Pierson in Amsterdam, heeft het UM nu eenmaal niet.

Het kán, gelooft Dijkstra. ‘We hebben een fantastisch team’, zegt Dijkstra, ‘Iedereen is enorm enthousiast er werkt veel te hard.’

Bovendien heeft hij de volledige steun van het college van bestuur van de RUG, zegt hij, dat erg enthousiast is over het museum. Maar voor nu is het de zomer afwachten. ‘Reuring zit eraan te komen’, zegt Dijkstra, ‘Ik hoop dat ik iedereen zo enthousiast kan maken voor het museum als ik.’

Op 23 juni gaan de deuren van het Universiteitsmuseum weer open.

Nanofilmpje helpt wetenschappers virus te begrijpen

Nanofilmpje helpt virus te begrijpen

De nieuwe technieken die natuurkundigen bedenken, helpen virologen bij het bestuderen van gevaarlijke virussen, zoals corona. Wouter Roos zette ze op een rij voor Nature Reviews Physics.
27 januari om 9:40 uur.
Laatst gewijzigd op 27 januari 2021
om 10:09 uur.
januari 27 at 9:40 AM.
Last modified on januari 27, 2021
at 10:09 AM.


Door Rouèl Gnodde

27 januari om 9:40 uur.
Laatst gewijzigd op 27 januari 2021
om 10:09 uur.

By Rouèl Gnodde

januari 27 at 9:40 AM.
Last modified on januari 27, 2021
at 10:09 AM.

Rouèl Gnodde

Student-redacteur
Volledig bio
Student editor
Full bio

‘Natuurkundigen zijn eigenlijk een beetje als kinderen’, zegt Wouter Roos. ‘Ze hebben iets leuks gevonden en dan willen ze ermee spelen.’ Zo kwamen ze in de wereld van de virologie terecht met de nieuwe technieken die ze ontwikkelden. En daar worden ze – zeker nu – met open armen ontvangen.

Die technieken leveren namelijk hele nieuwe inzichten op, weet Roos, zelf natuurkundig viroloog. In een artikel voor Nature Reviews Physics kijkt hij samen met collega’s Robijn Bruinsma en Gijs Wuite ‘hoe antivirale medicijnen de dynamica en mechanica van de virusdeeltjes veranderen’, vertelt hij. 

Microscoop

Razend interessant vindt hij het gebruik daarbij van een atomic force microscope (AFM) om te filmen hoe viruseiwitten uit zichzelf aan elkaar gaan plakken. ‘Als dingen heel klein zijn, kan je ze met een lichtmicroscoop ook niet meer zien’, legt Roos uit. Daarom doet een AFM alles op de tast. ‘Een beetje als een ouderwetse platenspeler die over een plaat beweegt, zo gaat de AFM met een hele scherpe naald over de oppervlakte.’ 

De signalen worden dan met een computer afgelezen en getekend als een hoogtekaart. ‘Zo kan je atomaire resolutie krijgen, hoewel dat niet lukt op biologisch materiaal zoals virussen.’

In dit filmpje van nanoformaat is te zien hoe de viruseiwitten vanzelf aan elkaar gaan kleven tot zeshoekjes van een honderdmiljoenste meter. Sommige eiwitten laten tussendoor echter ook weer eventjes los, een soort ‘autonoom knip- en plakwerk’ dus, zegt Roos. 

Hij beschrijft in zijn overzicht in Nature Reviews Physics nog veel meer van dit soort technieken die inzichten opleveren over de bouw van virussen. Een daarvan is het optisch pincet dat DNA vastklemt tussen bolletjes die op hun plaats worden gehouden met lasers. Een andere techniek is een microscopische manipulatiemethode die op geluid gebaseerd is. 

Waardevolle inzichten

Maar de technieken zelf zijn voor Roos niet het meest verrassende element. Hij beschrijft hoe verbazingwekkend hij het vond om te zien hoe de bouwstenen zich arrangeren. ‘Het was altijd heel onduidelijk hoe de bouwstenen aan elkaar klikken, en hoe dynamisch het proces is.’

Aan dit soort inzichten hechten virologen veel waarde, helemaal ten tijde van een pandemie. Zo kunnen wetenschappers nu bekijken wat voor invloed antivirale middelen hebben op het knip- en plakwerk van viruseiwitten. ‘Er wordt nog weinig gekeken naar assemblage, omdat het zo moeilijk te volgen is’, zegt Roos. ‘Maar dat lukt ons nu. En als volgende stap kan je dan kijken hoe we gericht antivirale middelen kunnen ontwikkelen die op de virusbouw aangrijpen.’  

Toepasbaar onderzoek

Het fundamentele onderzoek is ook op zichzelf van belang. ‘Een groot deel van de technieken die in het dagelijks leven worden gebruikt, zijn toch per toeval ontdekt’, stelt Roos. Maar slechts een heel klein deel van fundamenteel onderzoek leidt ook echt tot iets toepasbaars en dat blijkt van tevoren echt niet in te schatten. 

‘Er zijn mooie voorbeelden van topwetenschappers die indertijd op nieuw onderzoek reageerden van een techniek die nu, vijftig jaar later, algemene toepassing heeft gevonden. Ze zeiden toen: “Dit is zo ongelooflijk onbelangrijk, hier heb je echt helemaal niks aan.” Dat geeft maar weer aan hoe moeilijk het is om in te schatten wat de economische waarde van fundamenteel onderzoek is.’ 

Danny Incarnato heeft de sleutel tot het coronavirus

Danny Incarnato kent de zwakke plekken van SARS-CoV-2

De sleutel tot het coronavirus

Alleen een vaccin is mogelijk niet voldoende om een eind te maken aan de coronapandemie. Gelukkig heeft geneticus Danny Incarnato zwakke plekken gevonden in het RNA van het virus. Die zouden met een medicijn gericht aangevallen kunnen worden.
16 november om 13:44 uur.
Laatst gewijzigd op 22 november 2020
om 16:22 uur.
november 16 at 13:44 PM.
Last modified on november 22, 2020
at 16:22 PM.


Door Rouèl Gnodde

16 november om 13:44 uur.
Laatst gewijzigd op 22 november 2020
om 16:22 uur.

By Rouèl Gnodde

november 16 at 13:44 PM.
Last modified on november 22, 2020
at 16:22 PM.

Rouèl Gnodde

Student-redacteur
Volledig bio
Student editor
Full bio

Terwijl wetenschappers wereldwijd druk bezig zijn om een vaccin te ontwikkelen tegen het coronavirus, is één man al een stapje verder. Dat is Danny Incarnato, hoofd van het IncaRNAto-lab van de RUG en fan van het kleine broertje van DNA, RNA. Hij en zijn onderzoeksgroep hebben net een artikel gepubliceerd over een doorbraak: ze hebben de complete structuur ontcijferd  van het RNA-genoom van SARS-CoV-2. 

Nu werkt hij aan medicijnen die het coronavirus een halt kunnen toeroepen. ‘Eiwittherapieën kunnen te makkelijk hun effectiviteit verliezen als het virus muteert’, zegt Incarnato. ‘Een small molecule-medicijn dat zich richt op een stabiele, geconserveerde RNA-structuur heeft een grotere kans effectief te blijven.’ Zo’n medicijn kijkt namelijk dwars door de vermomming van het virus heen. 

Medicijn ontwerpen

Bij mensen staat onze genetische code genoteerd op een set enorme moleculen die samenklitten en om elkaar heen draaien: ons DNA. Bij het coronavirus staat die code op één streng: zijn RNA. Door je te richten op de delen van het RNA die weinig veranderen als het virus muteert, kun je een medicijn ontwikkelen dat de tand des tijds kan doorstaan.

Eiwittherapieën kunnen hun effectiviteit verliezen als het virus muteert

De geconserveerde delen van het RNA kun je bovendien terugvinden in meerdere virussen in dezelfde familie. Als er dus bijvoorbeeld een medicijn was ontwikkeld voor SARS, had dat ook werkzaam kunnen zijn voor het nieuwe coronavirus.   

Om zo’n medicijn te ontwikkelen is het noodzakelijk meer te weten te komen over het RNA van het virus. Gelukkig heeft Incarnato de perfecte achtergrond om die puzzel op te kunnen lossen. Toen hij jong was, liet zijn moeder – die destijds geneeskunde studeerde – hem video’s zien over DNA om hem rustig te houden. ‘Vanaf het moment dat ik me realiseerde wat DNA was, wist ik dat ik daarmee wilde werken’, zegt hij. 

Hacker

Incarnato maakte nog wel een kort uitstapje naar computerwetenschappen in zijn tienerjaren, en was in zijn vrije tijd hacker. Wat hij zoal hackte zegt hij liever niet. ‘Ik wil niet door mijn verleden achtervolgd worden, maar ik kan je verzekeren dat al mijn acties ethisch verantwoord waren.’ Uiteindelijk koos hij toch voor de genetica, precies op tijd om deze pandemie te kunnen bestrijden. 

De enkele streng van RNA kan zich hetzelfde gedragen als de twee strengen van DNA. De streng is plakkerig en heeft, net als een lang stuk klittenband, de neiging om aan zichzelf vast te kleven. ‘Hij kan op zichzelf terugvouwen, waardoor er ingewikkelde structuren ontstaan die belangrijk zijn voor de functie van het RNA. Dat geldt zeker voor virussen’, zegt Incarnato.  

3D-structuur

Om het coronavirus te bestrijden moesten Incarnato en zijn team uitvinden waar die vouwen precies zaten en hoe ze eruit zien. Dat deden ze per dimensie. De eerste dimensie van het corona-RNA was gelukkig al bekend: zijn volgorde. 

Incarnato bepaalde met behulp van wat slimme chemicaliën, mini-apparatuur en snelle computerberekeningen op welke punten de streng zich terugvouwde. Dat resulteerde in een tweedimensionale structuur. ‘Daarna voerden we die structuur in het algoritme in’, vertelt hij, ‘en vervolgens gaf het programma ons de meest waarschijnlijke 3D-structuur.’ 

We wilden weten of er zakjes ontstaan waar een medicijn zich op kan richten

Daar nam Incarnato nog geen genoegen mee. ‘Wat we wilden weten was of er door die 3D-structuur een soort zakjes ontstaan waar een medicijn, een small molecule, zich op zou kunnen richten’, legt hij uit. 

Die zakjes hebben ze inderdaad gevonden. De onderzoekers vonden ook delen van het RNA die helemaal geen structuur hebben, wat betekent dat de RNA-streng onbeschermd is. Die delen zouden ook aangevallen kunnen worden. 

Doorbraak

De redactie van Nucleic Acid Research noemde het onderzoek een ‘doorbraak’. Dat lijkt Incarnato niet zoveel te doen. ‘Misschien kijk ik er te kritisch naar’, zegt hij. Met zijn nuchtere houding past de Italiaan helemaal in Groningen. ‘Wat belangrijk is om te benadrukken is dat dit allemaal niet mogelijk zou zijn geweest zonder de enorm goed georganiseerde internationale samenwerking met het lab van Janusz Bujnicki bij het IIMCB in Warschau en het lab van Martijn van Hemert bij het LUMC in Leiden.’

Dus wanneer kunnen we een medicijn verwachten? ‘De ontwikkeling van medicatie kan tegenwoordig vrij snel gaan’, zegt hij. Het goedkeuren ervan, bijvoorbeeld door de Amerikaanse Food and Drug Administration, kost wel tijd. Maar zoals voor alles geldt op dit moment: niets is zeker.